Philipp Jacob Spener

Spener De lutherse Elzasser Philipp Jacob Spener (1635-1705) leerde in Geneve hoe gereformeerden daar in groepjes de Bijbel en hun geloofservaringen bespraken. Bij een heruitgave van Arndts boeken schreef hij als inleiding zijn Pia Desideria (vrome verlangens, 1675). Philipp Jacob Spener vroeg om een ruimere tekstkeuze voor de prediking dan alleen uit de vaste lijsten, dus vooral ook uit het Oude Testament, om bijbelvoorlezing in het gezin en om het vormen van groepen voor bijbelbespreking. In feite wilde hij het algemene priesterschap van de gelovigen herstellen dat door de vaktheologen was weggedrongen. Hij wilde vorming van ‘collegia pietatis’, conventikels. Als ‘kerkje in de kerk’ (ecclesiola in ecclesia) en beslist niet naast de kerk kon dan zo’n groep nieuw leven in de christenheid brengen. De officiële theologen reageerden geprikkeld op Philipp Jacob Speners voorstellen. In de gemeenten kreeg hij bijval. De theologische faculteit van de nieuwe universiteit te Hall kwam geheel onder zijn invloed te staan.